Tino Wallaart – Wallaart & Kusse B.V.
‘Laten we hier ver vandaan gaan’
‘We kunnen niet.’
‘Waarom niet?’
‘We moeten hier morgen terugkomen’
‘Om wat te doen?’
‘Wachten op Godot.’
De Nederlandse politiek heeft steeds meer weg van een gesprek tussen Vladimir en Estragon, de antihelden uit het toneelstuk Wachten op Godot uit 1953 van de Ierse schrijver Samuel Beckett. De mannen wachten in een verlaten landschap onder een boom op de mysterieuze Godot, die nimmer verschijnt. Ze brengen de tijd mijmerend door, wachtend op de verlossing die nooit gaat komen.
Zo ook de minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA. Bewindslieden hebben de mond vol over ‘problemen die echt opgelost moeten worden’. Koning Willem-Alexander deed ook maar weer eens een beroep op het democratisch geweten. ‘Een van de belangrijkste vragen […] is of mensen er nog op vertrouwen dat politiek en overheid hun problemen ook echt oplossen,’ sprak hij tijdens de Troonrede. ‘Het is een gezamenlijke opdracht aan parlement en regering om ervoor te zorgen dat die vraag vaker met ‘ja’ wordt beantwoord’. Mooi voornemen – maar in de coulissen rond het Binnenhof galmt eerder ‘nee’.
Wurggreep
‘Een bekende definitie zegt,’ aldus de Koning, ‘dat democratie de noodzaak is om af en toe te buigen voor de mening van anderen.’ Sowieso voltrekt Prinsjesdag 2026 zich als een dag met Vladimir en Estragon onder de boom. Veel maatregelen zijn opgeschort, aangehouden, uitgesteld. Er is zogenaamd ruimte om zaken te doen met de oppositie. Die staat weer onder een andere boom te wachten of de coalitie nou linksom of rechtsom z’n meerderheid gaat zoeken.
Jij eerst – nee jij! Zo houden coalitie en oppositie elkaar in een wurggreep. Met aan alle kanten een extreme overgevoeligheid voor reputatieverlies. Het lijstje met gedragingen die te boek staan als politieke zelfmoord wordt langer en langer. Af en toe buigen voor de mening van anderen? Lastig. Dan liever iedere oplossing van welk probleem ook op de lange baan schuiven.
Waar is Jetten?
Het uithangbord van dit kabinet, minister-president Rob Jetten, doet er weinig aan om dit beeld bij te stellen. Zijn leiderschapsstijl laat zich het best omschrijven als management by walking around. De premier ontmoet regeringsleiders, woont herdenkingen bij, bezoekt tech-campussen en praat met hulpverleners en ordehandhavers na verontrustende protesten. Daarvan doet hij netjes bericht, al dan niet geholpen door AI.
Wat opvalt is dat hij weinig dossiers naar zich toetrekt, anders dan de meeste van zijn voorgangers deden. Die afzijdigheid doet vermoeden dat ook hij wacht op wat hierna komt. Begrijpelijk, want de uitgangssituatie is weinig benijdenswaardig. De coalitie komt 10 zetels tekort in de Tweede en 16 in de Eerste Kamer. Misschien komend voorjaar, ná de Statenverkiezingen. Of misschien na een kabinetsval, met een premierbonus. Dan komt het goed.
Straks, wat hierna komt. Zo zit de VVD er eigenlijk ook in. Als populistisch-rechtse stemmers bij zinnen komen en Geert Wilders en Thierry Baudet inwisselen voor het stukken degelijker JA21. Dan zul je zien. Zelfde verhaal bij PRO. Straks, zonder de VVD, in een écht progressief kabinet, dan gaat het gebeuren.
Nu niet, straks wel. Zie hier de basishouding van de hele politiek, in weerwil van alle lippendienst van kabinetsleden aan ‘belangrijke maatschappelijke opgaven die we moeten oplossen’.
Bestuurlijke netcongestie
Die stemming onder de boom begint ook over te slaan op het ambtelijk apparaat. Vorig jaar telde Nederland 160 duizend Rijksambtenaren, meer dan ooit in de geschiedenis. Desondanks krijgen de departementen weinig uit hun handen.
Diverse van onze opdrachtgevers hebben binnenskamers te verstaan gekregen dat wijzigingen in de wet-en regelgeving waarvoor grote meerderheden in de Kamer bestaan, vaak onderstreept met breed aanvaarde moties, niet door kunnen gaan. Reden: geen capaciteit om een Amvb of een ministeriële regeling te schrijven. You only have one job zou je denken – maar ergens valt wel begrip op te brengen voor deze traagheid. Een minderheidscoalitie kan zo maar weer vervangen worden door een nieuw experiment, waarna alles weer van voren af aan begint.
Ondertussen is het landsbestuur op tal van punten een beetje aan het verpieteren. Het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde dat de doelen van het klimaatbeleid steeds verder uit beeld raken. De aanpak van het overbelaste elektriciteitsnet en de stikstofvervuiling komt zo met horten en stoten tot stand, dat in een provincie als Noord-Holland 99 procent van alle woningbouwprojecten op het spel staat. Het Europese migratiepact wil nog niet vlotten en de oplossing van de soap rond box 3 is een half jaar uitgesteld. Netcongestie – het speelt kennelijk ook in bestuurlijk Nederland.
Hoogoplopende kwesties
Wat betekent dit allemaal voor invloed? Wallaart & Kusse werkt graag voor organisaties die iets willen veranderen in dit land. Dat blijkt een hele toer in het huidige politieke klimaat. Binnengehaalde moties en amendementen blijken vaak een pyrrusoverwining, in het licht van de geschetste bestuurlijke netcongestie. Geduld lijkt in dit verband een schone zaak.
Een tweede advies: speel in op de genoemde overgevoeligheid voor politieke zelfmoord. Een hoogoplopende kwestie in het publieke debat op zijn tijd houdt volksvertegenwoordigers en bestuurders bij de les. ‘Dit kunnen we niet meer uitleggen aan de kiezer’ is een state of mind die je als beïnvloeder wilt bewerkstelligen bij politici. Neem Ongehoord Nederland. Strikt genomen bood de gewraakte Hitler-uitzending geen grond om de spreekbuis van rechts populistisch Nederland uit de ether te halen. Maar de ophef was zo groot, dat dit toch als ‘directe aanleiding’ werd aangegrepen.
Als derde aanbeveling geven we mee dat een langetermijnstrategie wenselijk is. Veel beïnvloeders haalden vorig jaar november opgelucht adem. Met D66, VVD en CDA leek eindelijk weer sprake van een ‘normaal kabinet’. Met alle aanhoudende onzekerheid is inmiddels duidelijk dat het tijdperk van business as usual nog niet aangebroken is. Doe daarom ook een beetje mee met het wachten op Godot.
Niet te lang natuurlijk, want Godot mag weleens komen in de politiek zo onderhand. Anders belanden we in een typerend gesprek tussen Vladimir en Estragon.
‘We hebben hier niets meer te zoeken’
‘Ergens anders evenmin’.
* De citaten uit Wachten op Godot zijn ontleend aan de Nederlandse vertaling van Jacoba van Velde. Met dank aan Anoek Nuyens en Erik Whien van Bureau Vergezicht voor het ‘dramaturgisch advies’.
