Gevolgen uitslag #GR2026 voor invloed op beleid
Door Myrthe Kusse en Tino Wallaart
De uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart druppelen binnen. De lokale
partijen zetten hun opmars maar weer eens door. Verder boekt Forum voor Democratie
aanzienlijke winst in het extreem rechtse kamp. Leuk zo’n winst- en verliesrekening, maar
wat betekenen deze resultaten voor invloed op de gemeente in de periode 2026 – 2030?
Geen afrekening kabinet Jetten I
Vaak zijn lokale verkiezingen een referendum over de landelijke politiek. Als we door die bril
naar #GR2026 kijken, dan heeft de kiezer het kabinet-Jetten het voordeel van de twijfel
gegeven. D66, VVD en CDA blijven op de been en evenaren hun resultaat van 2022.
Natuurlijk brak met name D66 meer potjes bij de recente Tweede-Kamerverkiezingen. Maar
de voorspelling dat de gedesillusioneerde linkse kiezer weleens zou kunnen afhaken bij
Jetten vanwege bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid, is niet uitgekomen. Ook de
VVD had weinig te lijden onder de significante groei van extreem rechts op lokaal niveau –
iets dat gevreesd werd gezien alle ophef rond asielzoekerscentra.
Linkse fusiepartij lijkt stadspartij
Bij GroenLinks-PvdA zullen ze gemengde gevoelens hebben. In grote steden waar ze met
één lijst naar voren traden, hebben ze getalsmatig een strategische positie veroverd. Zo is
de partij in Utrecht en Rotterdam de grootste geworden, belangrijk voor het initiatief in de
coalitiebesprekingen. Maar alles bij elkaar opgeteld verliest groen-rood.
Wat opvalt: waar ze als afzonderlijke partijen meededen, scoorde GroenLinks meestal beter
dan de PvdA. Ook lijkt verenigd links in oprichting steeds meer een stadspartij te zijn. Buiten
de Randstad en de studentensteden incasseert de combinatie verlies. Nee, een doorslaand
succes is het nog niet die fusie.
Winst extreem-rechts en lokale partijen
Extreem rechts kan weer de victorie kraaien. Met name FvD was het snoepje van de week
voor deze kiezers. Nu speelde wel een rol dat PVV en JA21 slechts in een beperkt aantal
gemeenten meededen. In een stad als Almere verdeelde het rechtse supertrio de buit: alledrie vier zetels. Het rechtse blok groeit gestaag door, met wat interne smaakverschillen
van stembusgang tot stembusgang.
Lokale partijen groeiden weer als vanouds. Maar wie inzoomt, ziet in dit bonte gezelschap
soms behoorlijke aardverschuivingen:
- In Den Haag vrat Richard de Mos zo’n beetje alle concurrenten leeg.
- Zaanstad: een nieuwe partij met 8 zetels, 3 gevestigde lokalo’s min zes.
- Hoorn, een beruchte kakofonie van lokale lijsten, switchte van EénHoorn en Hoorn
Lokaal naar Hart van Hoorn. - Jong Lelystad en Mooi Lelystad up – Leefbaar Lelystad en Inwoners Partij Lelystad
down.
Het kan dus nogal verschillen van postcodegebied tot postcodegebied wat de wingst van de
lokale partijen betekent.
Weinig business as usual
Wat betekent dit voor invloed? Veel maatwerk, weinig business as usual. De nieuwkomers
zullen voor veel organisaties op zoek naar invloed vaak een onbeschreven blad zijn. Dat
biedt kansen – niemand is onbelobbybaar. Maar je kunt zelden uitgaan van de
vanzelfsprekendheid dat de middenpartijen het wel even zullen fixen.
In veel grote steden lijken de progressieve krachten in de lead. In Amsterdam kunnen de
coalitiepartijen in principe door.
- In Arnhem is de linkse coalitie haar meerderheid kwijt, maar kan een extra partner
ingevlogen worden. - In Nijmegen zal de coalitie oppositiepartij PvdA cadeau krijgen, na het fusiecongres
van juni. - In Rotterdam zijn er goede kansen op een terugkeer van GroenLinks-PvdA in het
college.
Vaak zijn de marges echter krapper – en dat zal stevige onderhandelingen vergen. Des te belangrijker is het om de komende weken kort op de bal te zitten tijdens de
coalitieonderhandelingen. Ga er niet vanuit dat het wel over links of rechts zal gaan. Zorg
dat je standpunten met uiteenlopende argumenten ondersteund worden.
Complexe puzzels
Houd rekening met complexe puzzels en mogelijk diverse verkenners en informatierondes.
Afwachten tot de beoogde coalitiepartners de inhoudelijke fase betreden, is onverstandig.
Meld je vroeg en blijf langskomen met input, nieuwe informatie en media-aandacht.
Tot slot is het goed te realiseren dat de periode van coalitieonderhandelingen niet de enige
is waarin de markt voor invloed geopend is. Veel hete hangijzers zullen met vage
procesafspraken en bezweringsformules worden opgelost. En dan is er altijd nog de boze
buitenwereld, met geopolitieke spanningen, inflatie en bezuinigingen, die zich onherroepelijk
zal opdringen in de gemeentebesturen.
We zien, kortom, weer uit naar een opwindende tijd in de lokale politiek.
Myrthe Kusse en Tino Wallaart
19 maart 2026
