Begroting op losse schroeven maakt wijzigingsvoorstellen niet perse kansrijk
Tino Wallaart – Wallaart & Kusse B.V.
‘Mooi! Slechts een paar miljoen versleuteld aan de begroting,’ zei een tevreden glimlachende directeur FEZ (Financiële en Economisch zaken, een invloedrijke stafafdeling van het ministerie) tegen de minister naast haar in de dienstauto, die zich langzaam over de Haagse Herengracht wurmt.
Als politiek assistent viel me op dat de begroting voor het ministerie vaak een wedstrijdje was. Hoe kunnen we zo min mogelijk toezeggen aan de Tweede Kamer? Hoe klein ook: aangenomen amendementen op de begroting (van de categorie: ‘maak geld vrij voor x en haal het uit y’) worden ten departemente ervaren als tegengoals. Sommige ambtenaren kunnen ervan balen als een keeper na een 6-1 overwinning. Bah, weer geen clean sheet.
Nu is dit wel een gevalletje van opa vertelt; mijn tijd op het Binnenhof ligt al bijna twee decennia achter me. Het is duidelijk dat er veel veranderd is. Maar deze cyclus van begrotingsbehandelingen is wel heel bijzonder.
Het begrotingsseizoen loopt van Prinsjesdag tot Sinterklaas. Troonrede en Algemene Beschouwingen luiden het in. Dan volgen de Financiële Beschouwingen en de eerste behandeling van het Belastingplan. Daarna komen wekelijks departementale begrotingen in de Tweede Kamer aan de orde.
Voor beïnvloeders is dit vaak spitsuur. Een kleine aanpassing van pakweg de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport of het Mobiliteitsfonds kan van grote betekenis zijn voor een patiëntenorganisatie of een matig bereikbare regio. Begrotingsdebatten zijn bovendien de Algemene Beschouwingen voor, met respect, de mindere goden in de fractie. Een uitgelezen kans voor Kamerleden om te laten zien dat ze hun mannetje staan in het debat, meerderheden kunnen vinden voor hun plannetjes of een snedige quote in de media weten te pluggen. Lobbyende organisaties leveren hiervoor maar wat graag de brandstof.
In de tijd van de tevreden glimlachende directeur FEZ, had het begrotingsseizoen veel weg van Italiaans Serie-A voetbal. Catenaccio voert de boventoon met uitslagen als 0-0 en 1-0 aan de orde van de dag. Een gewone coalitieregering met comfortabele meerderheden in Tweede én Eerste Kamer had de knikkers al ruim van tevoren verdeeld. In het debat werd het nog eens vriendelijk toegelicht door de minister. Ambitieuze parlementariërs sleepten minimale wijzigingen binnen, waarna iedereen weer tevreden naar Nieuwspoort afzakte.
Zo loopt het dit jaar niet. Allereerst natuurlijk vanwege de schamele minderheid die het kabinet-Jetten heeft in beide Kamers van de Staten-Generaal. Ten tweede omdat ze op een dag voor de Algemene Beschouwingen alle bezuinigingen op de Sociale Zekerheid introkken.
In voetbaltermen: alsof het Inter van Helenio Herrera vier minuten na de aftrap drie snoeiharde centrale verdedigers wisselt voor twee soepele buitenspelers en een zwervende 10. Niks geen catenaccio meer, gewoon de hele Rijksbegroting op losse schroeven.
Goed nieuws voor de ambitieuze Kamerleden zou je zeggen. Lekker veel amendementen indienen en regelen wat je regelen kunt, nu de bus niet meer geparkeerd staat voor de Miljoenennota. Welnu, niet bepaald. Ieder initiatief wordt namelijk in de kiem gesmoord onder de deken van het Sociaal Akkoord.
Dat zit zo: de grote bezuinigingen op de WW en de WIA zijn weliswaar van tafel, waardoor de coalitie zich verzekerd heeft van de steun van PRO in beide Kamers voor de begroting Sociale Zaken. Maar de bezuinigingen moeten nu op een andere manier ingevuld worden. Daarover gaat het kabinet in overleg met werkgevers en werknemers. De hoop is dat dit tot een sociaal akkoord leidt, dat de beoogde besparingen op een andere manier realiseert, met steun van Jan en alleman.
Dat fixeert alles momenteel. SZW komt pas in de week van 1 december aan de orde, maar nu al lijkt duidelijk dat veel vooruitgeschoven wordt naar het sociaal akkoord. Er zijn maar weinig spelers die weten wat ze moeten doen als ze geen verdediger in hun nek hebben, opperde Johan Cruyff ooit. ‘Dus zeg je soms: die aanvaller is heel goed, dek hem maar niet.’
We verwachten dat dit wel een tijdje de toon zal zetten rond het Binnenhof. Ondanks een verdediging als een gatenkaas (of, zoals Cruyff zei, ‘geitenkaas). Maar desondanks voor directeuren FEZ toch het vooruitzicht op een clean sheet. Dat wordt tevreden glimlachen in de dienstauto.
